Dlaczego zapach lawendy uspokaja? Nauka stojąca za aromaterapią i snem

Przez sto lat wiedzieliśmy, że zapach lawendy uspokaja, natomiat nie wiedzieliśmy dlaczego. Ludzie stosowali go intuicyjnie, opierając się wyłącznie na obserwacji efektu. Dopiero badania prowadzone od przełomu wieków, a szczególnie prace z ostatniej dekady, pozwoliły opisać konkretny mechanizm biochemiczny odpowiedzialny za to działanie.

Zanim zapach zadziała na Twoją skórę, najpierw działa na układ nerwowy. To zdanie brzmi jak skrót myślowy, ale jest dosłownym opisem tego, co dzieje się w Twoim mózgu w ciągu pierwszych sekund wieczornego rytuału – jeszcze zanim krem czy serum zdążą wniknąć w skórę.

Wszystko zaczęło się od wybuchu w laboratorium

Historia aromaterapii ma konkretny punkt startowy. Na początku XX wieku francuski chemik René-Maurice Gattefossé poparzył sobie dłoń podczas eksperymentu i odruchowo zanurzył ją w naczyniu z olejkiem lawendowym – jedynym płynem, jaki miał pod ręką. Rana zagoiła się zaskakująco szybko. To doświadczenie skłoniło go do systematycznych badań nad olejkami eterycznymi i w ich efekcie stworzył słowo „aromaterapia".

Przez dekady lawendę stosowano intuicyjnie, na podstawie obserwacji, nie mechanizmu. Nauka dogoniła tę obserwację dopiero w naszych czasach.

Zapach ma bezpośrednie połączenie z emocjami

Powonienie jako jedyny zmysł omija przystanek pośredni w mózgu i łączy się niemal wprost z ciałem migdałowatym oraz hipokampem, czyli strukturami odpowiedzialnymi za emocje i pamięć. Dlatego reakcja na zapach bywa szybsza i mniej świadoma niż reakcja na obraz czy dźwięk.

To wyjaśnia, dlaczego jeden wdech potrafi zmienić Twój stan, zanim zdążysz się nad tym zastanowić. Nie ma tu miejsca na racjonalizację – ciało reaguje, zanim umysł zdąży cokolwiek przeanalizować.

Linalol: jedna cząsteczka, jeden przełącznik

Głównym związkiem odpowiedzialnym za uspokajające działanie lawendy jest linalol. Badania na zwierzętach oraz badania laboratoryjne wykazały, że pobudza on te same receptory GABA co leki stosowane w terapii lęku, choć jego działanie jest łagodniejsze (Harada i in., 2018; Milanos i in., 2017). Receptory GABA odpowiadają za wyciszanie nadmiernie pobudzonych neuronów – to je linalol aktywuje w kontakcie z układem węchowym.

Innymi słowy: zapach lawendy nie „relaksuje" w sensie ogólnikowym, a aktywuje konkretny mechanizm biochemiczny, który da się zmierzyć i opisać.

Co pokazują badania: melatonina, sen i czas zasypiania

Zapach lawendy wysyła sygnał do zegara biologicznego, nie tylko do emocji. Kilka badań pokazuje to z różnych stron:

• Aromaterapia lawendą u starszych dorosłych podnosiła poziom melatoniny we krwi (Velasco-Rodríguez i in., 2019). 
• U kobiet w okresie okołomenopauzalnym z bezsennością dwunastotygodniowa inhalacja poprawiła jakość snu i zwiększyła aktywność układu przywspółczulnego – tego odpowiedzialnego za wyciszenie organizmu (Chien i in., 2012). 
• Osobne badania z użyciem monitorów snu wykazały dodatkowo skrócenie czasu zasypiania po ekspozycji na olejek lawendowy (Lillehei i in., 2015).

Trzy różne metody badawcze. Jeden powtarzający się wniosek: zapach lawendy realnie wpływa na fizjologię snu, nie tylko na subiektywne odczucie relaksu.

Dlaczego to ma znaczenie dla Twojego wieczoru

Ten mechanizm nie dzieje się gdzieś w laboratorium, daleko od Twojego łóżka. Dzieje się każdego wieczoru, zanim jeszcze zamkniesz oczy, o ile dajesz mu ku temu okazję.

W SLAAP zapach traktujemy jako pierwszy krok rytuału, nie jako dodatek do niego. Tworząc kosmetyki, kierujemy się badaniami dotyczącymi wpływu zapachu na układ nerwowy. Lawenda, drzewo sandałowe czy bergamotka pojawiają się w naszych produktach nieprzypadkowo. To sygnały, które mówią ciału: czas odpocząć.

Trzy produkty z lawendą towarzyszą różnym momentom wieczoru:
→ Bedtime Stories – dla wieczoru, który zaczyna się od zapachu, zanim zacznie się od pielęgnacji.
→ Soul Balm – demakijaż i pierwszy krok rytuału w jednym, z aromatyczną bazą, którą czuć od pierwszego dotyku.
→ Chill Essence – esencja tonizująca, która domyka rytuał wyciszeniem, nie tylko nawilżeniem.

Który z nich jest już częścią Twojego wieczoru?

Pytania, które najczęściej pojawiają się przy tym temacie

Czy zapach lawendy naprawdę usypia, czy to tylko efekt placebo?
Badania z użyciem monitorów snu i pomiarów melatoniny pokazują mierzalne zmiany fizjologiczne – nie tylko subiektywne poczucie relaksu (Lillehei i in., 2015; Velasco-Rodríguez i in., 2019). Ten mechanizm jest opisany biochemicznie, nie tylko obserwacyjnie.

Jak długo trzeba stosować aromaterapię lawendą, żeby zobaczyć efekt?
W badaniu nad kobietami w okresie okołomenopauzalnym efekty na jakość snu i układ przywspółczulny obserwowano po dwunastu tygodniach regularnej inhalacji (Chien i in., 2012). Rytuał działa najlepiej jako nawyk powtarzany co wieczór, nie jako jednorazowe działanie.

Dlaczego zapach działa szybciej niż inne bodźce przed snem?
Ponieważ powonienie jako jedyny zmysł ma niemal bezpośrednie połączenie z ciałem migdałowatym i hipokampem – strukturami mózgu odpowiedzialnymi za emocje i pamięć, bez przystanku pośredniego, przez który przechodzą inne bodźce zmysłowe.

Czym różni się linalol od innych składników zapachowych?
Linalol to główny związek zapachowy lawendy, który aktywuje receptory GABA – te same, na które działają leki stosowane w terapii lęku, choć w znacznie łagodniejszy sposób (Harada i in., 2018; Milanos i in., 2017).

Źródła

1. Harada H. i in. (2018). Linalool Odor-Induced Anxiolytic Effects in Mice. Frontiers in Behavioral Neuroscience. doi:10.3389/fnbeh.2018.00241
2. Milanos S. i in. (2017). Effects of Linalool on Human α1 and α1β2γ2L GABA-A Receptors. Frontiers in Chemistry. doi:10.3389/fchem.2017.00046
3. Chien L.W. i in. (2012). The Effect of Lavender Aromatherapy on Autonomic Nervous System in Midlife Women with Insomnia. Evidence-Based Complementary and  Alternative Medicine. doi:10.1155/2012/740813
4. Lillehei A.S. i in. (2015). A Systematic Review of the Effect of Inhaled Essential Oils on Sleep. Journal of Alternative and Complementary Medicine. doi:10.1089/acm.2014.0327
5. Velasco-Rodríguez R. i in. (2019). Efficacy of Lavender Aromatherapy on Melatonin Levels. Complementary Therapies in Medicine. doi:10.1016/j.ctim.2019.102208